روز جهانی معلولین که هر سال در تاریخ ۳ دسامبر (۱۲ آذر) گرامی داشته میشود، فرصتی است برای یادآوری یک حقیقت مهم: افراد دارای معلولیت، بخشی جداییناپذیر از جامعه هستند و حق دارند همانند دیگران، از زندگی با کرامت، استقلال و فرصتهای برابر برخوردار باشند. هدف اصلی این روز، افزایش آگاهی عمومی، حذف تبعیضها، و تأکید بر ضرورت مناسب سازی محیط و فرهنگ برای حضور فعال افراد دارای معلولیت در همه عرصه های زندگی است.
در این مقاله تلاش شده است با نگاهی جامع، به اهمیت روز جهانی معلولین، چالشها، حقوق، قوانین و نقش هر یک از ما در بهبود وضعیت افراد دارای معلولیت پرداخته شود.
روز جهانی معلولین چیست و چرا مهم است؟
سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲، سوم دسامبر را به عنوان روز جهانی افراد دارای معلولیت نامگذاری کرد. هدف از این نام گذاری، ترویج درک بهتر نسبت به مسائل معلولیت، حمایت از کرامت انسانی، افزایش آگاهی درباره حقوق افراد دارای معلولیت و تشویق کشورها به اجرای سیاستها و قانونهای حمایتی است.
اهمیت این روز از چند جهت قابل توجه است:
- یادآوری این نکته که معلولیت، «ناتوانی مطلق» نیست، بلکه نوعی «تفاوت» در تواناییها و نیازهاست.
- برجسته کردن نقش افراد دارای معلولیت در توسعه اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و علمی.
- تأکید بر این موضوع که مشکلات افراد دارای معلولیت، بیشتر از آنکه ناشی از وضعیت جسمی یا حسی آنها باشد، نتیجه موانع محیطی، فرهنگی و قانونی است.
وقتی در مورد روز جهانی معلولین صحبت میکنیم، در واقع درباره جامعهای فراگیر سخن میگوییم؛ جامعه ای که در آن، همه افراد بدون توجه به نوع و میزان توانایی، امکان حضور و مشارکت واقعی داشته باشند.
نگاهی به مفهوم معلولیت: از ناتوانی فردی تا مسئولیت اجتماعی
در نگاه سنتی، معلولیت اغلب به عنوان یک نقص فردی دیده میشد؛ مسئلهای که باید «پنهان» یا «تحمل» شود. اما در نگاه نوین و حقوق محور، معلولیت ترکیبی از وضعیت جسمی، ذهنی، حسی یا روانی فرد و موانع محیطی و اجتماعی است که مانع مشارکت کامل او در جامعه میشود.
برای مثال:
- فردی که از ویلچر استفاده میکند، تا زمانی که خیابانها، ادارات و وسایل نقلیه عمومی رمپ و آسانسور مناسب نداشته باشند، با محدودیت جدی مواجه است.
- شهروند نابینا یا کمبینا وقتی به اطلاعات، تابلوهای راهنما، کتابهای درسی و سامانههای آنلاین دسترسی صوتی یا بریل نداشته باشد، عملاً از بخشی از حقوق خود محروم میشود.
- فرد ناشنوا یا کمشنوا، در نبود مترجم زبان اشاره، زیرنویس تلویزیونی یا امکانات شنیداری مناسب، از بسیاری از خدمات و اطلاعات محروم میماند.
حقوق افراد دارای معلولیت و اسناد بینالمللی
یکی از مهمترین دستاوردهای جامعه جهانی در زمینه حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت، کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD) است که در سال ۲۰۰۶ توسط سازمان ملل تصویب شد. این کنوانسیون تأکید میکند که افراد دارای معلولیت:
- حق زندگی مستقل و حضور در جامعه دارند.
- باید از فرصتهای برابر در آموزش، اشتغال، ازدواج، تشکیل خانواده و مشارکت سیاسی برخوردار باشند.
- حق دارند از تبعیض در هر شکل آن، مصون باشند.
- باید به اطلاعات، فناوری و محیطهای فیزیکی دسترسی برابر داشته باشند.
در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، قوانین و مقرراتی برای حمایت از افراد دارای معلولیت تدوین شده است؛ مانند قانون حمایت از حقوق معلولان، سهمیه استخدام، مناسبسازی فضاهای شهری و آموزشی. با این حال، فاصله قابل توجهی میان «قانون نوشته شده» و «آنچه در عمل اجرا میشود» وجود دارد.
روز جهانی معلولین فرصتی است تا دوباره به اجرای این قوانین نگاه کنیم و از مسئولان بخواهیم که از مرحله شعار و قانونگذاری، وارد عرصه اقدام و اجرا شوند.
چگونه میتوانیم در روز جهانی معلولین مسئولانهتر رفتار کنیم؟
روز جهانی معلولان فقط برای برگزاری مراسم نمادین نیست؛ فرصتی است برای اقدام عملی . هر یک از ما میتوانیم نقش خود را در بهبود شرایط ایفا کنیم:
به عنوان شهروند:
- از واژههای محترمانه و صحیح استفاده کنیم.
- در صورت مشاهده تبعیض یا رفتار تحقیرآمیز، بیتفاوت نباشیم.
- در شبکههای اجتماعی، محتواهای آگاهیبخش درباره حقوق افراد دارای معلولیت منتشر کنیم.
به عنوان کارفرما یا مدیر:
- فرصتهای شغلی برابر برای افراد دارای معلولیت فراهم کنیم.
- محیط کار را از نظر فیزیکی و فنی مناسبسازی کنیم.
- آموزش کارکنان درباره نحوه تعامل درست با همکاران دارای معلولیت را جدی بگیریم.
به عنوان مسئول شهری یا قانونگذار:
- مناسبسازی معابر، ادارات، وسایل حمل و نقل و اماکن عمومی را در اولویت قرار دهیم.
- سازوکارهای نظارت بر اجرای قوانین حمایت از افراد دارای معلولیت را تقویت کنیم.
- از نظرات و تجارب خودِ افراد دارای معلولیت در سیاستگذاری استفاده کنیم.
روز جهانی معلولین تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ یادآوری است از اینکه جامعه زمانی عادلانه تر و انسانی تر میشود که هیچکس به خاطر تفاوت های جسمی، حسی یا ذهنی، از حقوق خود محروم نشود. افراد دارای معلولیت حق دارند:
– به مدرسه و دانشگاه بروند؛
– کار کنند و درآمد مستقل داشته باشند؛
– ازدواج کنند، خانواده تشکیل دهند و زندگی دلخواه خود را بسازند؛
– در تصمیمگیریهای اجتماعی و سیاسی مشارکت کنند؛
– در خیابان، اداره، بانک، سینما، پارک و اینترنت، مانند دیگران بدون مانع حضور داشته باشند.
اگر به معنای واقعی کلمه، انسانیت را ارزش میدانیم، باید بپذیریم که کرامت انسان، وابسته به توان جسمی، شنوایی، بینایی یا نوع راه رفتن نیست.
روز جهانی معلولین از ما میخواهد که از نگاه ترحمآمیز فاصله بگیریم و به سمت نگاه برابر، محترمانه و حقوقمحور حرکت کنیم.
ما در خیریه فیاضبخش، معلولین را برای زندگی بهتر آماده میکنیم و آموزشهای لازم را در این زمینه به آنها ارائه میدهیم. میتوانید در بخش خدمات با این فعالیتها بیشتر آشنا شوید.
اگر تمایل دارید سهمی در این مسیر انساندوستانه داشته باشید، با کمک به خیریه، حمایت داوطلبانه یا معرفی ما به دیگران، همراه خیریه فیاضبخش شوید.