ایام رمضان برای مسلمانان جهان نمادی از بندگی، تغذیه معنوی و ارتباط با نیازمندان است. در این دوره دو مفهوم مهم مالی و عبادی با نام های فطریه و کفاره مطرح میشود که هر کدام کارکردی مشخص و حکمتی ویژه دارند. این دو مفهوم از نظر شدت و نوع پرداخت، از نظر مقررات فقهی و هدف نهایی با یکدیگر تفاوتهای قابل توجهی دارند. در این مقاله درباره فطریه و کفاره توضیح میدهیم و تفاوتهای کلیدی بین این را بیان می کنیم.
فطریه چیست؟
فطریه یا صدقه فطریه یکی از احکام واجب در ماه رمضان است که بر اساس نصوص اسلامی به عنوان یکی از واجبات جهت بیرون رفتن از گناه و آماده سازی برای عید فطر مطرح میشود. فطریه با هدف کمک به فقرا و مستضعفان و نیز پاکسازی نفس از گناهان تعبیر میشود. فروع و جزئیات فقهی فطریه به شاخههای فقهی مذاهب مختلف اسلامی بستگی دارد، اما شبکهٔ مشترک برداشت از فطریه در اغلب فقها یکی است
مقدار و جنس فطریه
مقدار فطریه برای هر فرد مسلمان با توجه به هزینهٔ خوراکیِ پایهٔ روزانهٔ خانواده تعیین میشود. این هزینه معمولاً شامل مقدار معینی از گندم، برنج، جو یا قیمت معادل آن است که معمولاً با توجه به نرخ کالاهای اساسی کشور مشخص میشود.
زمان پرداخت فطریه
زمان پرداخت فطریه از شب عید فطر آغاز میشود و تا پیش از نماز عید فطر یا پیش از خروج از مراسم عید، قابل پرداخت است.
موارد مصرف فطریه
فطریه معمولاً به فقرا و نیازمندان داده میشود تا به صورت نقدی یا غیرنقدی در دسترس آنها قرار بگیرد. برخی فقها پرداخت فطریه را به صورت نقدی جهت کمک به خیریه یا به افراد نیازمند مجاز میدانند.
هدف اصلی فطریه
- همدلی با فقرا و کاهش فاصلهٔ طبقاتی.
- تمهیدِ امکانات برای نیازمندان تا بتوانند در عید فطر با آرامش بیشتری جشن بگیرند.
- پاکسازی نفس و روح از پشتوانهٔ گناهان روزه داران، به گونهای که با انجام این عمل، فرد احساس مسئولیت اجتماعی بیشتری پیدا میکند.
کفاره چیست؟
کفاره روزهٔ عمدی ماه رمضان
کفاره روزهٔ غیرعمد یا سهوی
اهداف کفاره
- • بازگرداندنِ تعادلِ فردی و اجتماعی به وسیلهٔ جبرانِ گناه یا تقصیر.
- ایجاد مسئولیتپذیریِ اخلاقی و دینی در فرد و توجه به حقوق دیگران.
تفاوتهای کلیدی بین فطریه و کفاره
فطریه، احساس مسئولیت مالی نسبت به فقرا و نیازمندان در ماه رمضان و به منظور شادیِ عید فطر است. بیشتر جنبهٔ اجتماعی دارد. واجبِ فوریِ است و باید در پایانِ ماه رمضان و قبل از نماز عید فطر پرداخت شود. برای فطریه مقدار مشخصِ خوراکی یا ارزشِ معادلِ آن، معمولاً به صورت نقدی یا اهدایِ مواد غذایی به فقیران پرداخت میشود. مبلغِ فطریه برای هر فرد بر اساسِ قیمت خوراکی پایه در هر کشور تعیین میشود. اما کفاره، جبران گناه یا قصورِ عبادی روزه یا سایر وظایف دینی است و جنبهٔ اصلاحی، تربیتی و جبران دارد. واجب، در صورت ارتکاب گناه یا قصور مشخص، پس از تعیینِ ماهیت گناه یا تقصیر است. مدت انجام کفاره و شیوهٔ پرداخت به حکم فقهیِ مورد بحث بستگی دارد. مقدارِ کفاره بسته به نوعِ گناه و حکمِ فقیه است. ممکن است به صورت روزهداریِ متوالی برای دو ماه، یا آزادسازیِ برده، یا اطعام مقدار مشخصی غذا به فقرا باشد.
مبلغ فطریه و کفاره سال ۱۴۰۴
دفتر حضرت آیت الله سیستانی
از آنجا که میزان زکات فطره برای هر فرد سه کیلوگرم قوت شایع شهر است، مبلغ آن برای فطریه بدل از آرد یکصد (۱۰۰) هزار تومان و برای فطریه بدل از برنج ایرانی پانصد (۵۰۰) هزار تومان و فطریه بدل از برنج غیر ایرانی، دویست (۲۰۰) هزار تومان تعیین شده است.
دفتر حضرت آیت الله خامنه ای
براساس استفتای صورت گرفته از رهبر انقلاب، ایشان مبلغ زکات فطره امسال را برای قوت غالب گندم، به ازای هر نفر، ۷۵ هزار تومان اعلام کردند.
براساس حکم فقهی، مکلف باید برای خودش و کسانی که نان خور او هستند، هر نفری یک صاع (تقریباً سه کیلو) گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرت و مانند اینها به مستحق بدهد و اگر پول یکی از این ها را هم بدهد کافی است.
دفتر حضرت آیت الله وحید خراسانی
دفتر حضرت آیت الله وحید خراسانی اعلام کرد: ميزان زکات فطره برای هر نفر، یک صاع که تقریبا سه کیلوگرم گندم يا برنج و مانند اينها – از طعام هاى متعارف در محل – است كه مکلّف میتواند پول يكى از اينها را طبق قیمتى كه در محل خودش دارد محاسبه نموده و به فقیر بپردازد.
دفتر این مرجع تقلید زكات فطره -به حساب گندم- را براى هر نفر به مبلغ ۸۵۰۰۰ تومان قبول میکند.
دفتر حضرت آیت الله شبیری زنجانی
زکات فطره و کفارۀ روزه سال ۱۴۰۴ مطابق فتوای حضرت آیتالله العظمی شبیری زنجانی به شرح زیر اعلام شد:
«شخصی که پرداخت زکات فطره بر او واجب است باید برای خودش و کسانی که نانخور او هستند، هر نفری یک صاع (تقریبا ۳کیلو و ۶۰۰گرم به حساب گندم) از خوراکیهای رایج در منطقه خود (مانند گندم، برنج و …) یا مبلغ آن را به عنوان فطریه بپردازد.
با توجه به اینکه قیمت گندم و برنج در شهرهای مختلف، ممکن است اندکی متفاوت باشد، لذا مؤمنین میتوانند معادل مقادیر مذکور را بر طبق قیمت محل زندگی خود، محاسبه و پرداخت نمایند.
کفاره افطار غیر عمدی برای هر روز، یک مد طعام (حدود ۹۰۰گرم بهحساب گندم) است که باید به مسکین (فردی که معیشتش سخت تر از فقیر میگذرد) پرداخت شود و در صورت اطمینان میتوان قیمت آن را به مسکین داد تا برای خودش این مقدار طعام بخرد.
دفتر حضرت آیت الله سبحانی
براساس اطلاعیه دفتر حضرت آیت الله سبحانی، «شخصی که پرداخت زکات فطره بر او واجب است باید برای خودش و کسانی که نانخور او هستند، هر نفری یک صاع (تقریبا ۳کیلو ) از خوراکیهای رایج در منطقه خود (مانند آردگندم، برنج و …) یا مبلغ آن را به عنوان فطریه بپردازد.
با توجه به اینکه قیمت آرد گندم و برنج در شهرهای مختلف، ممکن است اندکی متفاوت باشد، لذا مؤمنین میتوانند معادل مقادیر مذکور را بر طبق قیمت محل زندگی خود، محاسبه و پرداخت نمایند.
مثلاً قیمت آرد گندم در قم تقریبا هر کیلو ۳۰ هزار تومان است که برای هر نفر تقریباً ۹۰ هزار توامن محاسبه می گردد؛ قمیت برنج ایرانی و خارجی نیز بر اساس مصرف خانوار به همین صورت محاسبه می گردد.»
دفتر حضرت آیت الله مکارم شیرازی
بر اساس نظر حضرت آیت الله مکارم شیرازی، زکات فطره امسال بر مبنای قوت غالب گندم، مبلغ هشتاد هزار تومان (٨٠٠.٠٠٠ ریال) و بر مبنای قوت غالب برنج، مبلغ سیصد هزار تومان (۳.٠٠٠.٠٠٠ ریال) است.
کفاره روزه غیر عمد مبلغ بیست هزار تومان (۲٠٠.٠٠٠ ریال) است که باید به صورت نان تهیه و پرداخت شود، همچنین کفاره روزه عمد مبلغ یک میلیون و دویست هزار تومان (۱۲.٠٠٠.٠٠٠ ریال) میباشد.
لازم به ذکر است که براساس مسئله ۱۶۹۲ رساله توضیح المسائل آیت الله العظمی مکارم شیرازی، زکات فطره بر تمام کسانى که قبل از غروب شب عید فطر بالغ و عاقل و غنى باشند واجب است، یعنى باید براى خودش و کسانى که نان خور او هستند، هر نفر به اندازه یک صاع (نزدیک به سه کیلوگرم) از آنچه غذاى نوع مردم آن محل است، اعم از گندم و جو یا خرما یا برنج یا ذرّت و مانند اینها به مستحق بدهد و اگر پول یکى از اینها را بدهد کافى است.
در ضمن بنابر فتوای ایشان اگر کسى فقط در افطار شب عید فطر میهمان دیگرى باشد فطریه او به عهده خودش میباشد.
برای مشاهداه ادامه مبالغ اینجا کلیک کنید
نتیجهگیری
فطریه و کفاره دو مفهوم مستقل و با کاربردهای متفاوت در شریعت اسلامی هستند. فطریه بیشتر جنبهٔ اجتماعی، بشردوستانه و جشنِ عید را هموار میکند و هدفِ آن تأمینِ نیازهای فقرا و تقویتِ همبستگیِ جامعه است. کفاره، از سوی دیگر، ابزارِ اصلاحی و تربیتی است که به جبرانِ گناه یا قصورِ عبادی میانجامد و به فرد و جامعه پیامِ مسئولیتپذیری میدهد. تفاوتِ اصلیِ این دو در هدف، مبدأِ وجوب، مقدار و روشِ پرداخت، و زمانِ اجرایشان است. آگاهی از این تفاوتها به مسلمانان کمک میکند تا با رعایتِ اصولِ شرعی و اخلاقی، هر دو مفهوم را به بهترین شکل تبیین و اجرا کنند.


