توان بخشی، که گاهی به آن بازتوانی یا بازآموزی نیز گفته میشود، فرآیندی است که با هدف کمک به افراد معلول، بیماران، یا کسانی که دچار اختلالات جسمی، روانی، یا اجتماعی شدهاند، طراحی شده است تا بتوانند حداکثر تواناییهای خود را بازیابند یا افزایش دهند و به زندگی مستقلتر و با کیفیتتری برسند.
این فرآیند شامل مجموعهای از خدمات و مداخلات پزشکی، فیزیوتراپی، گفتاردرمانی، کاردرمانی، رواندرمانی و آموزشهای تخصصی است که فرد را در بازسازی و بهبود عملکردهای روزمره کمک میکند. توانبخشی نه تنها بر جنبههای فیزیکی، بلکه بر رشد روانی، اجتماعی و حرفهای فرد نیز تمرکز دارد.
هدف اصلی توان بخشی این است که فرد بتواند با مهارتها و امکانات موجود، خودکفا و مستقلتر زندگی کند و بهترین کیفیت زندگی ممکن را داشته باشد. بر این اساس، توانبخشی نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی افراد با نیازهای ویژه، بازماندگان حادثهها و بیماریها، و افراد با ناتوانیهای جسمانی یا روانی دارد.
انواع روش های توان بخشی
روشهای توان بخشی شامل مجموعهای از رویکردها و تخصصهایی است که بسته به نوع و شدت اختلال یا ناتوانی فرد، متفاوت و متنوع هستند. در ادامه، تعدادی از روشهای رایج و موثر در فرآیند توانبخشی را معرفی میکنیم:
۱. فیزیوتراپی
تمرکز بر روی بهبود عملکرد عضلات، مفاصل و سیستم عصبی-عضلانی، کاهش درد، و افزایش دامنه حرکت بدن. از تمرینات حرکتی، تکنیکهای دستی، و تجهیزات خاص بهره میگیرد.
۲. کار درمانی
کمک به فرد برای بازیابی مهارتهای زندگی روزمره مانند پوشیدن، غذا خوردن، نظافت و مهارتهای شغلی و حرفهای، از طریق تمرینهای خاص و آموزشهای فردی.
۳. گفتاردرمانی
اقدامات برای بهبود اختلالات گفتاری، زبان، بلع و مشکلات مربوط به صدا، که بیشتر برای افراد پس از سکته مغزی، آسیبهای مغزی یا ناتوانیهای گفتاری کاربرد دارد.
۴. رواندرمانی و مشاوره روانشناختی
برای بهبود سلامت روان، مقابله با استرس، اضطراب، افسردگی و دیگر مشکلات روانی ناشی از ناتوانیها یا حوادث.
۵. تمرینات ورزشی و فعالسازی فیزیکی
برنامهریزی و اجرای تمرینات سبُک یا پیشرفته برای بازیابی سلامت و قدرت فیزیکی، بر اساس نیاز فرد.
۶. درمان با فناوریهای نوین
استفاده از تجهیزات پیشرفته مانند رباتهای درمانی، واقعیت مجازی، تحریک الکترومغناطیسی و تجهیزات الکتروشوک برای کمک به درمان.
۷. آموزش و تمرین مهارتهای زندگی
آموزش مهارتهای مستقل زندگی مانند مراقبتهای شخصی، ارتباط اجتماعی و مهارتهای حرفهای، برای ارتقاء کیفیت زندگی فرد
۸. مداخلات تیمی چندرشتهای
همکاری پزشکان، فیزیوتراپها، کاردرمانها، روانشناسان، و دیگر تخصصها برای ارائه رویکرد جامع و متناسب با نیاز فرد.
توان بخشی بهزیستی چیست
توان بخشی خیریه، فرآیندی است که با هدف کمک به افراد معلول، سالمندان، بیماران خاص و سایر گروههای نیازمند، برای بهبود کیفیت زندگی و افزایش استقلال فردی آنان انجام میشود. این نوع توانبخشی در مراکز بهزیستی کشور ارائه میشود.
اهداف توان بخشی بهزیستی
- افزایش توانمندیهای فرد در انجام فعالیتهای روزمره
- کاهش نیاز به کمک دیگران و افزایش استقلال فردی
- بهبود سلامت جسمانی و روانی
- توسعه مهارتهای اجتماعی و حرفهای
- حمایت خانواده و جامعه در فرآیند توانبخشی
خدمات و روشهای توانبخشی در بهزیستی
- فیزیوتراپی و کاردرمانی جهت بهبود قابلیتهای جسمی و حرکتی
- گفتاردرمانی برای مشکلات گفتاری و بلع
- ایجاد آموزشهای مهارتی برای ورود به بازار کار
- مشاوره روانشناختی برای بهبود سلامت روان
- پیشگیری و آموزشهای فرهنگی درباره مدیریت بیماریها و ناتوانیها
ساختار و نقش مراکز بهزیستی
مراکز بهزیستی در سطح ملی، استانی و محلی فعالیت میکنند و با همکاری تیمهای چندرشتهای (پزشکان، روانشناسان، مددکاران، فیزیوتراپیستها و کاردرمانها) خدمات جامع و فرد محور ارائه میدهند.
اهمیت توان بخشی بهزیستی
این نوع توانبخشی نقش حیاتی در کاهش نابرابریها، ارتقاء مشارکت اجتماعی، و بهبود سطح زندگی افراد در جامعه دارد. همچنین، برقراری ارتباط مؤثر با خانوادهها و جامعه کلیدی است تا محیط حمایتی و پرورشدهنده مهارتهای لازم برای فرد فراهم شود.


