در نظام اقتصادی و عبادی اسلام، پرداخت حقوق مالی تعیینشده، سنگ بنای عدالت اجتماعی و پالایش روح انسان از تعلقات مادی است. خمس و زکات دو رکن اصلی این واجبات مالی هستند که هر یک دارای تعریف، میزان و مصارف اختصاصی بوده و بر اموال و درآمدهای متفاوتی تعلق میگیرند. در این مقاله به تعریف این دو مفهوم و جزئیات تعلق آنها به اموال مشخص میپردازیم.
زکات: پاکسازی داراییهای راکد
مصادیق تعلق زکات (اموالی که مشمول زکات هستند)
زکات طلا و نقره
زکات اموال تجاری
اگر طلا یا نقره (در قالب سکه یا شمش) به حد نصاب معینی برسد و یک سال قمری بر آن بگذرد، به آن زکات تعلق میگیرد. میزان زکات در این بخش ۲.۵٪ از کل دارایی است.
زکات محصولات کشاورزی
این زکات بر محصولات اصلی تولیدی از زمین تعلق میگیرد. میزان آن وابسته به نحوه آبیاری است:
• اگر زمین با آب باران یا چشمهها (آب رایگان) آبیاری شده باشد: یک دهم (۱۰٪) از محصول.
• اگر با آب چاه یا وسایل پرهزینه آبیاری شده باشد: یک بیستم (۵٪) از محصول.
زکات حیوانات
خمس، مالیات بر سود و درآمد سالیانه
خمس به چه مواردی تعلق می گیرد
درآمد کسب و کار (فایده خالص)
غنیمت جنگی
مال حلال مخلوط به حرام
معدنها و گنجها
مازاد بر مخارج انباشته شده
نتیجهگیری
زکات یک تکلیف سالانه و ثابت بر داراییهای معین (به ویژه سرمایههای اقتصادی) است که هدف اصلی آن حفظ ارزش پول و تولید، و توزیع آن در میان طبقات خاصی از جامعه است. در مقابل، خمس یک تکلیف بر اساس تولید درآمد و سود خالص است که مسلمانان را ملزم میسازد تا بیست درصد از مازاد درآمد سالانهشان را برای تقویت بنیانهای دینی و حمایت از نیازمندان سادات بپردازند. با ادای این دو فریضه، اموال انسان از جنبه شرعی پاکیزه شده و سهمی از آن به عدالت اقتصادی اختصاص مییابد.


