Scroll Top

خمس و زکات چیست و به چه چیزهایی تعلق می گیرد

خمس و زکات

در نظام اقتصادی و عبادی اسلام، پرداخت حقوق مالی تعیین‌شده، سنگ بنای عدالت اجتماعی و پالایش روح انسان از تعلقات مادی است. خمس و زکات دو رکن اصلی این واجبات مالی هستند که هر یک دارای تعریف، میزان و مصارف اختصاصی بوده و بر اموال و درآمدهای متفاوتی تعلق می‌گیرند. در این مقاله به تعریف این دو مفهوم و جزئیات تعلق آن‌ها به اموال مشخص می‌پردازیم.

زکات: پاک‌سازی دارایی‌های راکد

زکات در لغت به معنای رشد و برکت است و در اصطلاح، مقدار مالی مشخصی است که به صورت واجب و سالانه، براموال خاصی که به حد نصاب رسیده و یک دوره زمانی را سپری کرده باشند، تعلق می‌گیرد. زکات، یکی از پنج رکن اساسی دین مبین اسلام محسوب می‌شود.

مصادیق تعلق زکات (اموالی که مشمول زکات هستند)

زکات بر اموال ثابت و مشخصی تعلق می‌گیرد که در فقه به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

زکات طلا و نقره

اگر طلا یا نقره (در قالب سکه یا شمش) به حد نصاب معینی برسد و یک سال قمری بر آن بگذرد، به آن زکات تعلق می‌گیرد. میزان زکات در این بخش ۲.۵٪ از کل دارایی است.

زکات اموال تجاری

اگر طلا یا نقره (در قالب سکه یا شمش) به حد نصاب معینی برسد و یک سال قمری بر آن بگذرد، به آن زکات تعلق می‌گیرد. میزان زکات در این بخش ۲.۵٪ از کل دارایی است.

زکات محصولات کشاورزی

این زکات بر محصولات اصلی تولیدی از زمین تعلق می‌گیرد. میزان آن وابسته به نحوه آبیاری است:
• اگر زمین با آب باران یا چشمه‌ها (آب رایگان) آبیاری شده باشد: یک دهم (۱۰٪) از محصول.
• اگر با آب چاه یا وسایل پرهزینه آبیاری شده باشد: یک بیستم (۵٪) از محصول.

زکات حیوانات

بر اساس تعداد مشخصی از شتر، گاو و گوسفند اهلی که به حد نصاب (تعریف شده در فقه) برسند، تعلق می‌گیرد.

خمس، مالیات بر سود و درآمد سالیانه

خمس به معنای یک پنجم (۲۰٪) است. خمس یک واجب مالی است که در فقه شیعه بر “فایده” یا “سود خالص” تعلق می‌گیرد. برخلاف زکات که بر اصل مال (در صورت رسیدن به حد نصاب) واجب می‌شود، خمس بر مازاد بر مخارج سالانه تعلق می‌یابد.
خمس و زکات

خمس به چه مواردی تعلق می گیرد

خمس به طور کلی بر درآمدها و منابعی که در طول سال به دست می‌آیند، محاسبه شده و به دو بخش مساوی (سهم امام و سهم سادات) تقسیم می‌شود:

درآمد کسب و کار (فایده خالص)

مهم‌ترین مورد تعلق خمس، سود خالص حاصل از کار، تجارت، حقوق و دستمزد است. فرد پس از کسر تمام هزینه‌های ضروری سالیانه خود و خانواده‌اش (مانند خوراک، پوشاک، مسکن، درمان و اجاره) اگر پولی برایش باقی بماند، خمس آن باید پرداخت شود. این محاسبه بر اساس یک دوره سال خمسی (معمولاً از تاریخ کسب اولین درآمد) انجام می‌شود.

غنیمت جنگی

اموالی که از طریق جهاد و جنگ به دست می‌آید، مشمول خمس است.

مال حلال مخلوط به حرام

اگر فرد مال حرامی داشته باشد که نتواند آن را از مال حلال تشخیص دهد، باید خمس آن مال را بپردازد تا مالش پاک شود.

معدن‌ها و گنج‌ها

اموالی که از دل زمین استخراج می‌شوند (معدن) یا گنج‌هایی که در زمین دفن شده‌اند، پس از استخراج مشمول خمس هستند. برخی فقها، خمس معدن را بیست درصد کل استخراج می‌دانند، حتی پیش از فروش.

مازاد بر مخارج انباشته شده

اگر سودی در ابتدای سال به دست آید و در طول سال خرج نشود و تا پایان سال خمسی باقی بماند، این مقدار باقی‌مانده مشمول خمس خواهد بود، مگر آنکه فرد آن را جزو سرمایه سال بعد خود قرار دهد و برای آن سال خمسی جدیدی تعریف کند.

نتیجه‌گیری

زکات یک تکلیف سالانه و ثابت بر دارایی‌های معین (به ویژه سرمایه‌های اقتصادی) است که هدف اصلی آن حفظ ارزش پول و تولید، و توزیع آن در میان طبقات خاصی از جامعه است. در مقابل، خمس یک تکلیف بر اساس تولید درآمد و سود خالص است که مسلمانان را ملزم می‌سازد تا بیست درصد از مازاد درآمد سالانه‌شان را برای تقویت بنیان‌های دینی و حمایت از نیازمندان سادات بپردازند. با ادای این دو فریضه، اموال انسان از جنبه شرعی پاکیزه شده و سهمی از آن به عدالت اقتصادی اختصاص می‌یابد.

نظر بگذارید